Rola past do zębów w higienie jamy ustnej i profilaktyce chorób stomatologicznych.

W składzie każdej pasty do zębów odnajdziemy następujące, niezbędne komponenty:

• detergenty, które wspomagają funkcję czyszczącą past do zębów i wywołują subiektywne uczucie czystości dzięki efektowi pienienia;
• substancje ścierne, inaczej polerujące, od których zależą właściwości oczyszczające past;
• substancje wiążące, które nie tylko wiążą składniki pasty, ale także ją zagęszczają i nadają jej odpowiednią postać;
• substancje zapobiegające wysychaniu pasty;
• substancje słodzące;
• substancje aromatyczne, które nadają paście smak i zapach, a często działają dezynfekująco (olejki eteryczne, np. miętowy, eukaliptusowy, anyżowy, cytrynowy);
• substancje konserwujące, które konieczne są do ochrony pasty przed rozwojem drobnoustrojów i gwarantują przydatność pasty do użytku przez około 30 miesięcy.

Poza efektywnym oczyszczaniem zębów, pasty powinny spełniać jeszcze inne ważne zadania. Wiele z nich zawiera substancje aktywne, które nadają im właściwości profilaktyczne lub lecznicze.

Stosowane w pastach substancje lecznicze mają określone kierunki działania. Wyróżniamy:

• Substancje aktywne działające antypróchniczo

Próchnica zębów rozpoczyna się na powierzchni zęba w postaci mikroskopowej zmiany, która postępując, prowadzi do powstania dostrzegalnego ubytku. Oprócz niszczącego wpływu na uzębienie, próchnica niesie ryzyko wystąpienia groźnych następstw z powodu jej powikłań. Przede wszystkim upośledza funkcje narządu żucia i tym samym przebieg procesów zachodzących w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego. Wywołując zaś zakażenie ogólne, może przyczyniać się do rozwoju choroby reumatycznej, zapalenia wsierdzia, mięśnia sercowego, zapalenia kłębuszków nerkowych lub uszkodzenia narządu wzroku. Ze względu na wyżej wymienione aspekty próchnica zaliczana jest dziś do chorób społecznych.

Ogromny postęp w zapobieganiu próchnicy stanowi stosowanie związków fluoru. Aktualnie do składu past do zębów wprowadza się nieorganiczne związki fluoru, takie jak: fluorek sodu i monofluorofosforan sodowy oraz związki organiczne, do których należą aminofluorki.

• Substancje hamujące tworzenie się bakteryjnej płytki nazębnej i kamienia nazębnego.

Płytka nazębna jest to miękki, bardzo ściśle przylegający do powierzchni zęba nalot o zorganizowanej budowie. Około 80% całej masy płytki stanowią bakterie. Pozostałą część stanowi substancja, zwana matrycą, w skład której wchodzą między innymi produkty przemiany bakteryjnej. Oprócz matrycy i bakterii, w płytce obecne są złuszczone komórki nabłonka, leukocyty, wapń i fosfor. Płytka nazębna często ulega mineralizacji i powstaje z niej kamień nazębny. Udowodniono, że płytka bakteryjna i kamień nazębny odgrywają główną rolę w wywoływaniu próchnicy zębów oraz stanów zapalnych.

Hamująco na tworzenie płytki i kamienia wpływają antyseptyki, do których należy np. sangwinaryna pozyskiwana z rośliny leczniczej glistnik jaskółcze ziele.

• Substancje zwalczające istniejący stan zapalny

Stan zapalny towarzyszy wielu chorobom stomatologicznym, np. paradontozie. W pastach działających przeciwzapalnie i wzmacniająco na dziąsła dominują ekstrakty z roślin, takich jak: szałwia, tymianek, żywokost, arnika, krwawnik, aloes, tatarak, kasztanowiec zwyczajny, tarnina, rumianek, mirra, anyżek, mięta. W pastach stosuje się garbniki pochodzące z takich roślin, jak: kasztanowiec, tarnina, szałwia, a celem ich stosowania jest uzyskanie działania ściągającego. Powszechnie stosowane są wyciągi z rumianku. Do past dodaje się także alantoinę, która działa miejscowo przeciwzapalnie dzięki zdolności do pobudzania ziarninowania. Przeciwzapalnie na tkanki działają również torfy, zwane borowinami. Prócz zapaleń przyzębia torfy stosowane są w leczeniu takich chorób stomatologicznych, jak afty przewlekłe nawrotowe i liszaj płaski.

Korzystny wpływ na tkanki przyzębia mają pasty z zawartością soli. Działają one lekko antyseptycznie, pobudzająco na błonę śluzową i na wydzielanie śliny. W pastach występuje zwykła sól kuchenna lub sole lecznicze: bocheńska, zabłocka, iwonicka.

• Substancje o działaniu wybielającym

Najczęstszą przyczyną przebarwień zębów, oprócz bakterii płytki nazębnej, są barwniki pokarmowe znajdujące się m. in. w herbacie i kawie, a u osób palących ? produkty barwne spalania tytoniu.

Pasty o działaniu wybielającym mogą zawierać perhydrol, który zakwasza środowisko jamy ustnej i może doprowadzić do szkodliwych zmian w szkliwie w postaci odwapnienia i uszkodzenia jego struktury. Znacznie bardziej bezpieczne są pasty z zawartością nadtlenku mocznika, który ma odczyn obojętny.

Obecnie istnieje tendencja do stosowania w pastach do zębów specjalnych kompozycji składników ściernych, których skuteczne działanie wybielające polega na usuwaniu osadów nazębnych.

• Substancje leczące nadwrażliwość zębiny

Nadwrażliwość zębiny jest problemem prawie 30% populacji dorosłych i polega na występowaniu nadmiernego bólu wywołanego nieszkodliwymi bodźcami czuciowymi z powodu odsłonięcia zębiny. Leczenie nadwrażliwości zębiny obejmuje obecnie działanie na ośrodkowy układ nerwowy przez stosowanie np. leków uspokajających i przeciwbólowych .

Jedną z metod jest działanie miejscowe na zębinę poprzez stosowanie odpowiednich past do zębów. Osobom z nadwrażliwością zębów na zimno, ciepło, smak słodki i kwaśny oraz dotyk poleca się pasty zawierające takie składniki, jak: sole strontu i potasu (chlorek strontu, chlorek potasu azotan potasu). Pewną aktywność w redukowaniu nadwrażliwości przypisuje się także fluorkom, które ograniczają przepływ płynu zawartego w kanalikach zębinowych, co zapobiega drażnieniu nerwów czuciowych w miazdze.

• Substancje zwalczające przykry zapach z ust

Przykry zapach z ust spowodowany jest intensywnym gromadzeniem się materiału organicznego na powierzchni grzbietowej języka, zaleganiem płytki nazębnej w przestrzeniach międzyzębowych, zapaleniem przyzębia i zmniejszaniem się wydzielania śliny. Głównym składnikiem odpowiedzialnym za przykry zapach z ust są lotne związki siarki (między innymi siarkowodór). Powstają one w procesie gnilnego rozkładu substancji organicznych pochodzących ze złuszczonych komórek nabłonka, komórek krwi i resztek pokarmowych.

Przykry zapach z ust można leczyć stosując pasty zawierające sole cynku, takie jak: cytrynian, chlorek i mleczan cynku.

• Substancje o działaniu regulującym

Do środków regulujących stosowanych w pastach do zębów należą witaminy: A, C, D, E. Najczęściej stosowana witamina A wykazuje skuteczność w leczeniu stanów zapalnych przyzębia, co wiąże się z pobudzaniem odnowy nabłonka oraz z ograniczaniem samoistnych i urazowych krwawień z dziąseł.

Bezsprzecznie pasty do zębów są obecnie najpopularniejszym środkiem przeznaczonym do higieny jamy ustnej. Ułatwiają oczyszczanie zębów z resztek pokarmowych i przebarwień, a ponadto są łatwo dostępnym źródłem fluoru i innych związków chemicznych, które zapobiegają schorzeniom jamy ustnej i pomagają w ich leczeniu. Systematyczna, codzienna higiena jamy ustnej nie tylko zapobiega chorobom stomatologicznym, ale także poprawia nasz komfort psychiczny, a tym samym jakość życia.