Szczepionki i surowice

Mamy obecnie pełnię lata z temperaturami sięgającymi często powyżej 30^oC. W takich warunkach szczególnego znaczenia nabiera problem przechowywania i transportu specyfików nabytych w aptece. Dotyczy to przede wszystkim surowic i szczepionek. Są to szczególne leki, pochodzenia biologicznego (zawierają często żywe odpowiednio osłabione drobnoustroje, białka, peptydy itp.),  które najczęściej występują w postaci iniekcji.

Szczepionki i surowice są szczególnie wrażliwe na warunki przechowywania i transportu, a zwłaszcza na zmiany temperatury. Oznacza to, iż od momentu wyprodukowania do momentu użycia szczepionka musi być przechowywana w warunkach tzw. „zimnego łańcucha” czyli w temperaturze pomiędzy +2^oC a +8^oC. Wystawienie szczepionki na działanie temperatury poniżej +2^oC (zamrożenie), czy powyżej +8^oC (przegrzanie), może spowodować inaktywację leku (brak działania), a podanie takowego może być przyczyną groźnych dla życia powikłań.

W związku z powyższym farmaceuta powinien poinformować nabywającego szczepionkę o jej szczególnych warunkach przechowywania i transportu i dla bezpieczeństwa umieścić lek w specjalnym opakowaniu termoizolacyjnym (dostępne w aptece termotorby, pudełko ze styropianu, termos). Z tak zabezpieczoną szczepionką powinno się jak najszybciej udać do punktu szczepień w celu jej podania.

Tylko w przypadku gdy temperatura powietrza wynosi poniżej 25^oC , dopuszcza się transport szczepionki bez opakowania termoizolacyjnego, jednak przez czas nie dłuższy niż 60 min. Nie dotyczy to jednak ujemnych temperatur podczas zimy, szczepionka pozbawiona termoizolacji jest narażona na przemrożenie – i zniszczenie.

Jeżeli nabytą szczepionkę mamy zamiar przechowywać w domu, to po wyjęciu z torby termoizolacyjnej należy umieścić ją w lodówce. A konkretnie na środkowej półce w pewnej odległości od ścianek, nie należy jej także umieszczać w drzwiach lodówki, ani w zamrażarce.

Szczepionki to zazwyczaj leki bardzo kosztowne, więc stosując się do powyższych wymogów i zaleceń przechowywania i transportu, unikniemy także strat finansowych, szczepionka przegrzana czy przemrożona, nie nadaje się do użytku – jest bezwartościowa i podlega utylizacji.

Pamiętajmy, że prawo nie zezwala na przyjmowanie przez aptekę zwrotu leku i wprowadzanie go do powtórnej sprzedaży. Nikt z nas nie chciałby kupic leku, który był wcześniej przechowywany po sprzedazy z apteki w niewiadomych warunkach którego wartość mogła przez to ulec zmianie. Bądźmy wyczuleni na to, czy apteka w okresie letnich upałów utrzymuje właściwą temperaturę pomieszczenia, czyli ma włączoną klimatyzację oraz czy dopuszcza przyjęcia zwrotu leku, co jest zabronione prawem i bardzo niebezpieczne.

dr n.farm. Wojciech Linka